Boşanma davalarında mal paylaşımı ve tazminat talepleri gündeme geldiğinde, eşlerden birinin malvarlığını azaltmaya yönelik işlemler yapması uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdur. Özellikle boşanma davası açılmadan önce veya dava sürecine yakın tarihlerde yapılan taşınmaz, araç, banka mevduatı ya da şirket hissesi devirleri, boşanmada mal kaçırma ve muvazaa iddialarını beraberinde getirmektedir.
Bu tür işlemler, diğer eşin katılma alacağını, katkı payı alacağını veya tazminat hakkını bertaraf etmeye yönelik olduğunda hukuki denetime tabi tutulur. Türkiye’de boşanma davalarında sıklıkla karşılaşılan bu ihtilaflarda, Yargıtay içtihatları ve Türk Medeni Kanunu hükümleri yol gösterici niteliktedir.
BOŞANMA DAVALARINDA MAL KAÇIRMA VE MUVAZAA HANGİ HUKUKİ KRİTERLERE GÖRE DEĞERLENDİRİLİR?
Boşanma sürecinde yapılan malvarlığı devirlerinin hukuka aykırı olup olmadığı değerlendirilirken, temel olarak Borçlar Kanunu m.19 (muvazaa), Türk Medeni Kanunu’nun mal rejimi hükümleri ve şartları varsa İcra ve İflas Kanunu’nun tasarrufun iptali hükümleri esas alınır.
Yargıtay uygulamasına göre, boşanmaya kısa süre kala yapılan devirlerde aşağıdaki kriterler birlikte değerlendirilir:
- Devrin boşanma davasından hemen önce veya dava sürecinde yapılması
- Satış bedelinin gerçek piyasa değerine uygun olup olmadığı
- Bedelin gerçekten ödenip ödenmediği
- Devir yapılan kişi ile eş arasındaki akrabalık veya yakın ilişki
- Devrin, eşin mal rejiminden doğan haklarını bertaraf etmeye yönelik olup olmadığı
Bu kriterler ışığında mahkeme, işlemin gerçek bir satış mı yoksa danışıklı (muvazaalı) bir işlem mi olduğuna karar verir.
MUVAZAA İDDİASI NASIL İSPATLANIR?
Muvazaa iddiasında bulunan eş, iddiasını Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190 gereği ispatlamakla yükümlüdür. Mahkemeye sunulabilecek deliller şunlardır:
Tapu kayıtları ve satış sözleşmeleri, satış bedelinin düşük gösterildiğini veya hiç ödenmediğini ortaya koyabilir. Banka kayıtları ve dekontlar, bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini ispat açısından büyük önem taşır. Tanık beyanları ise, tarafların gerçek iradesinin ortaya konulmasında sıklıkla başvurulan deliller arasındadır.
Ayrıca taraflar arasındaki mesajlaşmalar, e-postalar, boşanma protokolleri ve resmi kurumlardan alınan belgeler de muvazaa iddiasını destekleyen deliller olarak dosyaya sunulabilir.
BOŞANMA SÜRECİNDE MAL KAÇIRMA HALİNDE HANGİ DAVALAR AÇILABİLİR?
Mal kaçırma iddiası bulunan durumlarda mağdur eşin başvurabileceği birden fazla hukuki yol bulunmaktadır. Bunlardan ilki, tapu iptali ve tescil davasıdır. Muvazaalı olarak devredilen taşınmazın hukuken geçersiz sayılması ve tapunun eski haline döndürülmesi talep edilebilir.
Bunun yanı sıra, katılma alacağı veya katkı payı alacağı davası açılarak, devredilmiş olsa dahi malın değeri üzerinden hak talep edilmesi mümkündür. Eğer eş, boşanma sonunda alacaklı konuma gelmişse ve diğer eş borçtan kaçınmak amacıyla tasarrufta bulunmuşsa, İcra ve İflas Kanunu’na göre tasarrufun iptali davası da açılabilir.
BOŞANMA DAVALARINDA MAL KAÇIRMA HANGİ YÖNTEMLERLE YAPILIR?
Uygulamada mal kaçırma genellikle boşanma davasından hemen önce veya dava sürecinde gerçekleştirilir. En sık rastlanan yöntemlerin başında, taşınmazların yakın akrabalara sembolik bedelle satılması gelir. Bunun dışında şirket hisselerinin üçüncü kişiler üzerine devredilmesi, banka hesaplarının boşaltılması, altın ve döviz varlıklarının gizlenmesi de mal kaçırma yöntemleri arasında yer alır.
Bazı durumlarda ise taşınmazlar hisselere bölünerek farklı kişilere devredilir veya kısa sürede çok sayıda malvarlığı değeri elden çıkarılır. Bu işlemlerin tamamı, mahkeme tarafından zamanlama, bedel, taraflar arasındaki ilişki ve boşanma süreciyle bağlantısı birlikte değerlendirilerek incelenir.
BOŞANMA DAVALARINDA MAL KAÇIRMANIN CEZASI VAR MIDIR?
Eşten mal kaçırma, Türk Ceza Kanunu’nda özel bir suç tipi olarak düzenlenmemiştir. Bu nedenle, sırf mal kaçırma fiili nedeniyle doğrudan bir ceza verilmez. Ancak mal kaçırma amacıyla dolandırıcılık, tehdit, şantaj veya resmi belgede sahtecilik gibi suçlar işlenmişse, bu fiiller ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.
Hukuki açıdan ise mal kaçırma işlemleri yapılmamış sayılarak tasfiyeye dahil edilir ve diğer eşin hakları korunur.
BOŞANMA DAVASINDAN ÖNCE YAPILAN DEVİRLER GEÇERSİZ SAYILABİLİR Mİ?
Boşanma davası açılmadan önce yapılan malvarlığı devirlerinin otomatik olarak geçersiz sayılması söz konusu değildir. Ancak Yargıtay uygulamasında, boşanma iradesinin ortaya çıktığı dönemden sonra yapılan devirler şüpheli kabul edilmekte ve sıkı bir denetime tabi tutulmaktadır.
Özellikle taraflar arasında fiili ayrılık başlamışsa, boşanma ihtimali biliniyorsa veya eşler arasında ciddi geçimsizlik yaşanıyorsa; bu süreçte yapılan satış ve bağış işlemleri muvazaa kapsamında değerlendirilebilir. Mahkeme, işlemin şekline değil, gerçek amacına bakar.
ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE DEVREDİLEN MALLAR GERİ ALINABİLİR Mİ?
Malvarlığı değerlerinin üçüncü kişilere devredilmiş olması, diğer eşin hak talep etmesine engel değildir. Eğer üçüncü kişi, mal kaçırma amacını biliyor veya bilebilecek durumda ise, yapılan devir iyi niyetli kabul edilmez.
Bu gibi durumlarda açılabilecek davalar şunlardır:
- Tapu iptali ve tescil davası
- Tasarrufun iptali davası
- Katılma alacağı veya değer artış payı alacağı davası
Yargıtay, özellikle eşin anne, baba, kardeş veya yakın akrabalarına yapılan devirlerde iyi niyet karinesini zayıf kabul etmektedir.
BOŞANMA DAVASINDA MAL REJİMİ TASFİYESİ NE ZAMAN YAPILIR?
Mal rejiminin tasfiyesi, kural olarak boşanma davasının kesinleşmesinden sonra yapılır. Ancak uygulamada, boşanma davası ile birlikte veya boşanma davası devam ederken ayrı bir dosya üzerinden mal rejimi tasfiyesi davası açılabilmektedir.
Mal kaçırma şüphesi bulunan dosyalarda, tasfiye davasının zamanlaması büyük önem taşır. Geç açılan davalar, hak kaybına yol açabileceğinden, stratejik hareket edilmesi gerekir.
MAL KAÇIRMA DURUMUNDA İHTİYATİ TEDBİR TALEP EDİLEBİLİR Mİ?
Boşanma ve mal paylaşımı davalarında, mal kaçırma riskinin bulunması hâlinde ihtiyati tedbir talep edilmesi mümkündür. Bu kapsamda:
- Taşınmazlara satış ve devir yasağı konulabilir
- Banka hesaplarına bloke uygulanabilir
- Araçların devri engellenebilir
Mahkeme, tedbir talebini değerlendirirken telafisi güç zarar ihtimalini esas alır. Bu nedenle tedbir talebinin somut delillerle desteklenmesi gerekir.
MAL KAÇIRMA İDDİASINDA ZAMANAŞIMI VAR MIDIR?
Mal rejiminden kaynaklanan alacak davalarında zamanaşımı süresi, kural olarak boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıldır. Ancak tasarrufun iptali davaları ve tapu iptali davalarında, her dava türü için farklı süreler söz konusu olabilir.
Bu nedenle mal kaçırma şüphesi bulunan durumlarda, zamanaşımı süreleri dikkatle değerlendirilerek gecikmeden hukuki yollara başvurulmalıdır.
YARGITAY’IN MAL KAÇIRMA VE MUVAZAA KONUSUNDAKİ GÜNCEL YAKLAŞIMI
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, boşanma sürecinde yapılan danışıklı işlemlerle diğer eşin mal rejiminden doğan haklarının bertaraf edilmesi hukuka aykırıdır. Yüksek Mahkeme, şeklen satış gibi görünen ancak gerçekte bağış niteliği taşıyan işlemleri muvazaa kapsamında değerlendirmektedir.
Bu yaklaşım, özellikle 2023 ve sonrası Yargıtay kararlarında açıkça görülmekte; eşin ekonomik güvenliğinin korunması ön planda tutulmaktadır.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Boşanmadan önce mal kaçırma nedir?
Boşanmadan önce mal kaçırma, eşlerden birinin diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla malvarlığını üçüncü kişilere devretmesi veya elden çıkarmasıdır.
Boşanmadan önce yapılan her satış mal kaçırma sayılır mı?
Hayır. Her satış mal kaçırma değildir. İşlemin, diğer eşin hakkını zedeleme kastıyla ve kötü niyetle yapılmış olması gerekir.
Boşanmadan önce satılan mallar mal paylaşımına dahil edilir mi?
Eğer satış mal kaçırma amacıyla yapılmışsa, mahkeme bu malları tasfiyeye dahil ederek paylaşım yapabilir.
Eşten mal kaçırma nasıl ispat edilir?
Banka kayıtları, tapu devirleri, tanık beyanları, satış bedelinin rayiç değerin altında olması gibi delillerle ispat edilebilir.
Boşanmadan önce araba satışı mal kaçırma sayılır mı?
Araba evlilik içinde edinilmişse ve boşanma öncesi muvazaalı şekilde satılmışsa, mal kaçırma olarak değerlendirilebilir.
Boşanmadan önce mallara tedbir konulabilir mi?
Boşanma davası açıldıktan sonra, mal kaçırma riski varsa mahkemeden ihtiyati tedbir talep edilebilir.
Üçüncü kişilere devredilen mallar geri alınabilir mi?
Üçüncü kişi kötü niyetliyse veya muvazaayı biliyorsa, tapu iptali veya tasarrufun iptali davası açılabilir.
Boşanmada mal kaçırmanın cezası var mı?
Mal kaçırma başlı başına bir suç değildir. Ancak tehdit, şantaj veya sahtecilik gibi suçlar varsa ceza sorumluluğu doğabilir.
Boşanmada mal kaçırma için süre sınırı var mı?
TMK’ya göre, boşanmadan önceki bir yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar mal kaçırma kapsamında değerlendirilir.
Mal kaçırma durumunda hangi davalar açılabilir?
Katılma alacağı davası, tapu iptali ve tescil davası veya tasarrufun iptali davası açılabilir.
